×

Göz Tembelliği (AMBLİYOPİ)


Doğumla birlikte görme keskinliği seviyemiz oldukça düşüktür, bu durum el hareketlerini seçme düzeyinden parmak sayma düzeyine kadar değişkenlik gösterir. Yaşamın ilk aylarında bu gelişim hız kazanır. Bu durum beynimizdeki görme merkezlerinin retinamızdaki görüntüleri net olarak algılamasıyla ilişkilidir. Normal görsel gelişim uygun görsel uyarılma, saydam retinal görüntü ve her iki gözden gelen eşit görüntü saydamlığı sayesinde sağlanmaktadır. Yaşamın erken dönemlerindeki bu kritik süreç oldukça önemlidir.

Ambliyopi terimi Yunanca kökenlidir. Amblys=''dull'' soluk ya da mat ve ops=''eye'' gözden köken almaktadır. Ambliyopi (göz tembelliği) genel popülasyonun %1-4 'ünde görülmektedir ve çocuk yaş grubunda saptanan görme azlığı sebepleri arasında yer almaktadır. Görsel gelişimin önemli sürecinde anormal görsel uyarılmaya bağlı olarak gelişen anormal görme azlığı olarak tanımlanabilir. Tek taraflı olabileceği gibi daha az görülmekle birlikte iki gözde de görülebilir. Göz tembelliğinde görme kaybı değişik düzeylerde olabilmektedir.

Çocukluk döneminde göz tembelliğinin ortaya çıkmasının başlıca nedenleri;

Şaşılık: Gözlerin aynı düzlemde olmaması ile ilişkilidir. Sıklıkla daha çok içe kayma şeklinde görülebileceği gibi dışa kayma durumlarında da göz tembelliği gelişebilir. Bu durumda beyin gözlerden birinden gelen görüntüyü baskılar. Bu arada görüntüsü baskılanan gözde tembellik gelişmeye başlar. Bu durum kaymanın başlangıç yaşı, süresine göre değişkenlik gösterebilir.

Kırma kusurları: Mevcut olan yüksek kırma kusuru (miyopi, hipermetropi ya da astigmatizma) nedeni ile bir göz diğerinden daha bulanık görüyorsa, bu gözde tembellik gelişir. Görünüşte göze çarpan herhangi bir problem olmadığı için tespit edilmesi zordur. Bunun içinde ebeveylerin çocuklarının erken dönemde rutin göz kontrollerini yaptırmaları önem kazanmaktadır. (Özelliklede ailesinde kayma öyküsü olan, göz tembelliği öyküsü olan ve gözlük kullanan ebeveynler bu konuda daha dikkatli olmalıdırlar)

Diğer göz hastalıkları: Bu grupta görme eksenini kapatan hastalıklar sayılabilir. Bunlar, kapak hastalıkları, kornea, iris, lens ve vitreus gibi gözün kırıcı ortamlarının kesiflik veya anormal pozisyonda olmaları ile ilgili hastalıklardır.

Göz tembelliğinin tedavisi tanı konulduğu andan itibaren yapılmalıdır çünkü özellikle 7-10 yaşından sonra giderek azalmaktadır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa alınacak sonuç da o denli başarılı olacaktır.

Tedavi yöntemleri:

Şaşılık tedavisinde öncelikli uygulama hastanın kaymasının gözlükle düzelip düzelmediği yani cerrahiye ne kadar gereksiniminin olduğunun belirlenmesidir. Ameliyat tek başına yeterli değil ise cerrahiden sonra da, gözlük ve kapama tedavisine devam edilir. Kapama, hangi yaşta olursa olsun çocukların çok hoşuna gitmeyen bir uygulamadır. Bu uygulamada özel kapama bantlarının kullanılması en uygunudur. Gözlük camı üzerinden yapılan kapamalarda çocuk kapamanın yan veya üstünden bakmak isteyecektir, çünkü açık gözü az görmektedir. Kapama ile birlikte yakın çalışması yapılmalıdır. Bu süreçte kapatacağımız süre önemli olmakta birlikte bu sürecin işlevselliği daha önem kazanmaktadır. (Boyama, resim yapma, lego, yap-boz gibi işlemler öncelikle görsel uyaran sağlamakta ve ayrıca çocuğu oyalamaktadır)

Ayrıca gelişen teknoloji ile birlikte kapamanın daha keyifli hale gelmesini kolaylaştırmak için tablet ve telefon uygulamaları gündeme gelmiştir. Bunun yanı sıra ailenin kapama kontrolünü efektif yapamadığı durumlarda ya da hasta yaşı ile ilişkili olarak akıllı kapama gözlükleri kullanımda tercih edilebilmektedir.

Göz tembelliğinin tek nedeni gözlük ihtiyacı değildir. Doğumsal katarakt, göz kapağı düşüklüğü, kornea opasitesi gibi durumlarda da, o taraftaki yetersiz görsel uyaran beyindeki görme merkezine ulaşamadığından meydana gelebilir. Bu durum iki taraflıda oluşabilir. Organik dediğimiz bu durumların ameliyatla zamanında tedavisi ile göz tembelliği önlenebilir.

Ambliyopi Tedavisi

1.Öncelikle mevcut kırma kusuru mevcut ise bunun gözlükle düzeltilmesi

2.Kapama tedavisi: Kapama bantları kullanılarak daha iyi gören gözün kapatılarak diğer gözün kullanılmasını ve görsel işlevselliği arttırmayı sağlamaktadır. (Kapama süreleri hakkında farklı yaklaşımlar mevcuttur. Kapama tedavisine bağlı ciltte irritasyon gelişebilir. Bu durum nemlendirici kremler ile önlenebilir)

Ayrıca kapama süresinin fazla olması, kontrol sıklıklarının uzaması ve iki göz arasındaki görme seviyelerinin farklı olduğu hastalarda ''Reverse Ambliyopi'' (kapatılan gözde görme seviyesinin azalması) dediğimiz tablo gelişebilir. O yüzden kontrol sıklıkları hasta yaşı, ambliyopinin seviyesi ve tek ya da çift taraflı olup olmadığına göre bireyselleştirilmelidir.

3.Penelizasyon tedavisi: Kapama tedavisine bir alternatifdir. İyi gören göze farmakoljik olarak damlatılan uzun etkili sikloplejik damla uygulanmasıdır. Bunun yanı sıra iyi gören gözde optik olarak camlarla bulanık görüntü oluşması sağlanarak da yapılabilir.

4.Dichoptic Uyaranlar: Özellikle tek taraflı ambliyopisi olan erişkinlerde iki gözle oynanan ve sonrasında çocuk hasta grubunda da uygulanan ve halen geliştirilmekte olan Ipad Falling Blocks Game gibi uygulamalar.

5. Sistemik Tedavi (L-dopa, Levadopa, Citicoline)

6. NeuroVision tedavisi

Özelikle 9-10 yaşından sonra göz tembelliğinin tedavisinde NeuroVision tedavisi dışında diğer yöntemlerin etkinliğinde önemli azalma görülmektedir ve bu yöntemler tercih edilmemektedir

Tembel gözün görme fonksiyonun artırmayı amaçlayan, kişiye özel, algılayarak öğrenme prensibi ile çalışan ve görmeyi, artırmayı amaçlayan ameliyatsız, ilaçsız yeni bir göz tembelliği tedavi yöntemidir. NeuroVision tedavisi görmede keskinliği ve kontrast hassasiyetini önemli ölçüde arttıracak ve aynı zamanda tembel gözdeki genel görme kalitesini de iyileştirecektir.

 Yetişkinlerde göz tembelliğinin tedavisine yönelik, Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından bugüne kadar onaylanmış tek tedavidir. Söz konusu teknoloji, görsel işlemlerden sorumlu beyin hücrelerini (birincil görme merkezi) etkileyen özel ve hassas görsel stimülasyon yoluyla görmeyi iyileştirir. Bu etkili stimülasyon beyindeki görsel işlemlemeyi çoğaltarak, görmede keskinliği ve kaliteyi arttırır.

NeuroVision 9-55 yaş arası aşağıdaki rahatsızlıklara sahip hastalar için uygundur.

* Göz tembelliği (Ambliyopi)

* Düşük dereceli miyopi

* Erken presbiyopi (yakın görmesi yeni bozulmuş 40-55 yaş arası hastalar)

NeuroVision tedavisi için uygun olduğu belirlenen hastaya özel bir cd paket program verilir. Tedavi yaklaşık 30-40 seanstan oluşur. Seanslar gün aşırı yapılır. Her seans yaklaşık 30-40 dk sürer. İlk seans klinikte göz doktoru tarafından uygulanır. Diğer seanslar evde veya uygun bir ortam olursa iş yerinde uygulanabilir. Tedavi karartılmış sessiz bir odada bilgisayar ekranından yaklaşık 1,5 metre uzaklıkta oturarak uygulanır. Bir iki seans uygulandıktan sonra sistem hastaya özel ödev oluşturur. Kişinin seanslardaki performansı doktoru tarafından izlenebilir. Düzenli seanslar ve doktor kontrolleri sonucunda yaklaşık 3 ay içerisinde tedaviden beklenen sonuç alınabilir.

  • Ameliyatsız ve ilaçsız bir tedavi şeklidir.
  • Riski ve hasta için bir yan etkisi yoktur.
  • Etkisi kanıtlanmış olup FDA onaylıdır.
  • Uygulama kolaydır, uygulama evde ve ya iş ortamında yapılabilir.

Tedavinin Sürecinde Karşılaşılabilecek Durumlar

Çoğu hekim hastada uzun dönem yanıt alamadığında tedaviyi bırakmaktadır.

Buradaki en önemli konu hastanın ve ailenin tedaviye uyumudur. Kapama tedavisinde özellikle görme seviyesindeki yeterli artışın olmaması, cilt irrritasyonu ve psikososyal sebeplerde tedavide uyum azalabilmektedir. Böyle durumlarda farmakolojik tedavi ile uyum arttırılabilir ya da diğer tedavi seçenekleri kişiye özel düzenlenmelidir.

Ambliyopi tedavisi özellikle 7 yaş altındaki grupta daha başarı sonuçlanırken, daha ileri yaş gruplarında da bireyselleştirilmelidir.